'बहुभाषिक व्हा !' : यशस्वी भविष्याची गुरुकिल्ली

 

'बहुभाषिक व्हा !' : यशस्वी भविष्याची गुरुकिल्ली

 (पाठ सारांश आणि सराव प्रश्न)

प्रस्तावना :

                                   "नमस्कार विद्यार्थी मित्रांनो,  आपल्याला आपली मातृभाषा (मराठी) प्रिय असतेच, आणि ती असायलाच हवी. पण तुम्हाला माहिती आहे का, आजच्या या स्पर्धेच्या युगात फक्त एकच भाषा येऊन चालत नाही. जर तुम्हाला जगात मोठे व्हायचे असेल, यशस्वी व्हायचे असेल, तर तुम्हाला 'बहुभाषिक' (अनेक भाषा बोलता येणारे) व्हावेच लागेल. आज आपण द. वा. पोतदार यांच्या 'बहुभाषिक व्हा' या पाठातून नवीन भाषा शिकण्याचे महत्त्व आणि त्याचे फायदे समजून घेणार आहोत. चला तर मग, भाषांच्या या अनोख्या दुनियेत पाऊल ठेवूया!"

---

पाठाचा विस्तृत सारांश :

१. मातृभाषेचे महत्त्व आणि मर्यादा: प्रत्येकाला आपली जन्मभाषा (मातृभाषा) प्रिय असते. त्या भाषेत ज्ञानाचा आणि साहित्याचा मोठा खजिना असतो. पण जग खूप मोठे आहे, आणि ते फक्त आपल्या मातृभाषेपुरते मर्यादित नाही. जगात अनेक देश आणि त्यांच्या समृद्ध भाषा आहेत.

२. भाषा कशी पसरते? (व्यवहार आणि संपर्क): जगातील लोकांची एकमेकांच्या देशात सतत ये-जा चालू असते. लोक व्यापार करतात, बाजारपेठा सजवतात. अशा वेळी दुसऱ्या देशाची भाषा नसेल तर व्यवहार कसा होणार? नुसत्या खाणाखुणा करून काम भागत नाही. त्यामुळे लोक कामापुरती का होईना, एकमेकांची भाषा शिकतात. फक्त व्यापारीच नाही, तर प्रवासी, शोधक आणि ज्ञान मिळवणारे लोकही दुसऱ्या देशात जातात आणि त्यांच्यासोबत भाषाही एका देशातून दुसऱ्या देशात जाते आणि वाढते.

३. इंग्रजी आणि परकीय भाषांचे महत्त्व: इंग्रजी ही मूळची ब्रिटनची (इंग्लंडची) भाषा असली, तरी आज ती जगभरात पसरली आहे. इंग्रजी भाषेत ज्ञानाचा खूप मोठा साठा आहे. भारताचा बाहेरील जगाशी संपर्क इंग्रजीमुळेच आला. जगाच्या दरबारात वावरायचे असेल, तर इंग्रजीचे उत्तम ज्ञान मिळवणे अत्यंत गरजेचे आहे. यासोबतच, आपले शेजारील देश जसे की चीन, म्यानमार (ब्रह्मदेश), अफगाणिस्तान यांच्या भाषाही आपण शिकल्या पाहिजेत. चिनी भाषा शिकल्यामुळे भारत आणि चीनमधील राजकीय आणि सांस्कृतिक मैत्री वाढेल. याशिवाय रशियन (रुसी) आणि जपानी भाषांचेही जगात मोठे महत्त्व आहे.

४. इतर भारतीय भाषा आणि संस्कृतचा आधार: आपल्याला फक्त परकीय भाषाच नाही, तर आपल्याच देशातील इतर भाषांचाही (उदा. कानडी, गुजराती, बंगाली, तमिळ इत्यादी) द्वेष न करता प्रेमाने अभ्यास केला पाहिजे. रवींद्रनाथ टागोरांचे साहित्य बंगालीत आहे, ती भाषाही आपलीच भारतीय भगिनी आहे. या सर्व भारतीय भाषांना आधार देणारी एक महान भाषा म्हणजे 'संस्कृत'. संस्कृतमधूनच इतर प्राकृत आणि आजच्या अनेक देशी भाषांचा जन्म झाला आहे.

५. विद्यार्थ्यांसाठी संदेश: लेखक विद्यार्थ्यांना सांगतात की, तुमचे भविष्य तुमच्याच हाती आहे. तुम्ही तुमचा सर्व व्यवहार जन्मभाषेतून कराच , पण पूर्ण भारताशी संवाद साधण्यासाठी 'हिंदी' भाषेचाही अभ्यास करा. बाहेरील जगासाठी इंग्रजी शिका आणि इतर विदेशी भाषांचा (चिनी, रशियन) थोडा तरी परिचय करून घ्या. घाबरण्याचे कारण नाही, तुम्ही 'बहुभाषिक' झालात तर भारताचे भविष्य नक्कीच उज्ज्वल होईल!

 # संपूर्ण धडा वाचण्यासाठी  PDF download करा.

सराव प्रश्नमंजुषा (१५ बहुपर्यायी प्रश्न - MCQs)

(विद्यार्थ्यांनो, पाठाचा अभ्यास करून खालील प्रश्नांची उत्तरे सोडवा.)

१. 'बहुभाषिक व्हा!' या पाठाचे लेखक कोण आहेत? 

A) पु. ल. देशपांडे B) साने गुरुजी C) द. वा. पोतदार D) रवींद्रनाथ टागोर 

उत्तर: C) द. वा. पोतदार

२. लेखकाच्या मते, प्रत्येकाला कोणती भाषा सर्वात जास्त प्रिय असते?

A) इंग्रजी

B) संस्कृत

C) आपली जन्मभाषा (मातृभाषा)

D) हिंदी

उत्तर: C) आपली जन्मभाषा (मातृभाषा)

३. जगातील लोकांची एका देशातून दुसऱ्या देशात सतत काय चालू असते?

A) युद्ध

B) ये-जा (संपर्क)

C) स्पर्धा

D) खेळ

उत्तर: B) ये-जा (संपर्क)

४. दोन वेगवेगळ्या भाषा बोलणाऱ्या लोकांमध्ये व्यवहार कशामुळे सुलभ होतो?

A) खाणाखुणांमुळे

B) दुभाष्यामुळे (अनुवादक) किंवा भाषा शिकल्यामुळे

C) भांडणामुळे

D) न बोलल्यामुळे

उत्तर: B) दुभाष्यामुळे (अनुवादक) किंवा भाषा शिकल्यामुळे

५. भाषा एका देशातून दुसऱ्या देशात कशी जाते?

A) हवेमार्फत

B) प्रवासी, व्यापारी आणि ज्ञान शोधक यांच्याद्वारे

C) पुस्तकांमधून

D) इंटरनेटवरून

उत्तर: B) प्रवासी, व्यापारी आणि ज्ञान शोधक यांच्याद्वारे

६. भारताचा बाहेरील जगाशी संपर्क प्रामुख्याने कोणत्या भाषेमुळे आला?

A) हिंदी

B) संस्कृत

C) इंग्रजी

D) रशियन

उत्तर: C) इंग्रजी

७. भारत आणि चीन यांच्यामध्ये नैसर्गिक भिंत कोणती आहे?

A) समुद्र

B) हिमालय पर्वत

C) वाळवंट

D) जंगल

उत्तर: B) हिमालय पर्वत

८. चिनी भाषा शिकल्यामुळे कोणत्या दोन देशांतील सांस्कृतिक मैत्री वाढू शकते?

A) भारत आणि जपान

B) भारत आणि रशिया

C) भारत आणि चीन

D) भारत आणि इंग्लंड

उत्तर: C) भारत आणि चीन

९. रवींद्रनाथ टागोरांचे साहित्य प्रामुख्याने कोणत्या भाषेत आहे?

A) इंग्रजी

B) हिंदी

C) बंगाली

D) मराठी

उत्तर: C) बंगाली

१०. भारतातील अनेक भाषांना (जसे की प्राकृत आणि देशी भाषा) कोणत्या भाषेने आधार दिला आहे?

A) इंग्रजी

B) संस्कृत

C) उर्दू

D) कानडी

उत्तर: B) संस्कृत

११. संपूर्ण भारतामध्ये व्यवहार करण्यासाठी कोणती भाषा शिकणे महत्त्वाचे आहे?

A) इंग्रजी

B) हिंदी

C) तमिळ

D) बंगाली

उत्तर: B) हिंदी

१२. 'बहुभाषिक व्हा' म्हणजे काय?

A) फक्त एक भाषा बोलणे

B) अनेक भाषा शिकणे आणि बोलणे

C) भाषा विसरणे

D) कमी बोलणे

उत्तर: B) अनेक भाषा शिकणे आणि बोलणे

१३. भारताच्या पूर्वेला कोणता देश आहे, ज्याची भाषा शिकण्याचा सल्ला लेखकाने दिला आहे?

A) पाकिस्तान

B) म्यानमार (ब्रह्मदेश)

C) श्रीलंका

D) नेपाळ

उत्तर: B) म्यानमार (ब्रह्मदेश)

१४. सुखासुखी कोणती गोष्ट लाभत नाही, असे लेखक सांगतात?

A) पैसा

B) थोरपण (मोठेपणा)

C) जेवण

D) मित्र

उत्तर: B) थोरपण (मोठेपणा)

१५. आपण बहुभाषिक झालो, तर कोणाचे भविष्य उज्ज्वल होईल?

A) फक्त आपले

B) भारताचे

C) जगाचे

D) कोणाचेही नाही

उत्तर: B) भारताचे